Çocuklar neden yeni besinleri reddeder ve bu süreç gelecekteki beslenme alışkanlıklarını nasıl etkiler?
Birçok ebeveynin ortak cümlesi neredeyse aynıdır: “Sebze yemiyor”, “Yeni hiçbir şeyi denemek istemiyor” ya da “Sadece birkaç besin tüketiyor.”
Özellikle erken çocukluk döneminde çocukların yeni tatlara karşı mesafeli davranması oldukça yaygın bir durumdur. Bilimsel olarak bu durum “gıda neofobisi” olarak tanımlanır. Gıda neofobisi, bireyin yeni veya tanımadığı besinleri tüketmekten kaçınma eğilimidir.
Aslında bu davranışın tamamen “şımarıklık” ya da “inat” olmadığı düşünülüyor. Evrimsel açıdan bakıldığında çocukların bilinmeyen tatlara karşı temkinli olması koruyucu bir mekanizma olarak değerlendiriliyor. Ancak modern yaşamda bu durum bazen ciddi seçici yeme davranışına dönüşebiliyor.
Çocuklar Neden Yeni Tatları Reddediyor?
Çocukların tat algısı yetişkinlerden farklıdır. Özellikle:
Acı tatlara daha hassastırlar,
Tatlıya biyolojik olarak daha eğilimlidirler,
Keskin aromaları daha yoğun hissedebilirler.
Bu nedenle brokoli, karnabahar, ıspanak veya yeşil sebzeler gibi hafif acı aromalı besinler çoğu çocuk tarafından ilk etapta reddedilebiliyor.
Burada önemli olan nokta şu: Bir çocuğun bir besini ilk denemede reddetmesi, o besini hiçbir zaman sevmeyeceği anlamına gelmez.
Araştırmalar bazı çocukların bir besini kabul edebilmesi için aynı aromaya 8-15 kez arasında maruz kalması gerekebileceğini gösteriyor.
Tat Eğitimi Anne Karnında Başlıyor
Bilim insanları tat eğitiminin yalnızca ek gıda döneminde değil, anne karnında başladığını düşünüyor.
Anne adayının tükettiği bazı aromatik bileşiklerin amniyotik sıvıya geçebildiği ve bebeğin bu tatlarla erken dönemde karşılaşabildiği gösterilmiştir.
Benzer şekilde emzirme döneminde anne sütü de annenin beslenmesine göre hafif aroma değişiklikleri gösterebilir. Bu durum bebeğin farklı tatlara daha erken alışmasına katkı sağlayabilir.
Yani bebeğin ilk tat deneyimi aslında doğumdan çok önce başlamaktadır.
Ek Gıda Dönemi Neden Kritik?
Ek gıda dönemi yalnızca bebeğin doyması için değil; tat öğrenimi açısından da kritik bir süreçtir.
Özellikle 6-24 ay arası dönem:
Tat hafızasının geliştiği,
Besin kabulünün şekillendiği,
Gelecekteki yeme davranışlarının temellerinin atıldığı
önemli bir pencere olarak değerlendiriliyor.
Bu süreçte sebze aromalarına düzenli maruz kalan çocukların ilerleyen yaşlarda:
Sebze tüketimine daha yatkın olduğu,
Daha az seçici yeme davranışı gösterdiği,
İşlenmiş gıdalara daha az yöneldiği
gösterilmiştir.
Sebze Tüketimi ve Obezite İlişkisi
Çocukluk çağında gelişen beslenme alışkanlıkları erişkin dönem sağlığını doğrudan etkileyebiliyor.
Sebze tüketimi düşük olan çocuklarda:
Ultra işlenmiş gıda tüketimi,
Yüksek şeker alımı,
Düşük lif tüketimi
daha sık görülebiliyor.
Bu durum uzun vadede:
Obezite,
İnsülin direnci,
Metabolik hastalıklar
açısından risk oluşturabiliyor.
Bu nedenle erken dönemde farklı sebze aromalarına alışmak yalnızca “sebze sevmesi” açısından değil; metabolik sağlık açısından da önem taşıyor.
Çocuk Bir Besini Reddedince Ne Yapılmalı?
Ebeveynlerin en sık yaptığı hatalardan biri ilk reddedilişte besini tamamen bırakmak oluyor.
Oysa pediatrik beslenme yaklaşımlarında:
Baskı kurmadan tekrar sunmak,
Besini farklı formlarda denemek,
Rol model olmak,
Yemek saatini stres alanına çevirmemek
öneriliyor.
Çünkü baskı ve zorlayıcı yaklaşım bazı çocuklarda besin reddini daha da artırabiliyor.
Örneğin:
Aynı sebzeyi farklı pişirme yöntemleriyle sunmak,
Çocuğun hazırlık sürecine katılmasını sağlamak,
Ailece aynı besini tüketmek
olumlu etki oluşturabiliyor.
Seçici Yeme Davranışı Ne Zaman Ciddiye Alınmalı?
Belirli dönemlerde seçicilik gelişimsel olarak normal kabul edilebiliyor. Ancak bazı durumlarda profesyonel değerlendirme gerekebilir.
Özellikle:
Çok sınırlı besin tüketimi,
Büyüme geriliği,
Belirgin kilo kaybı,
Duyusal hassasiyetler,
Yemek saatlerinde yoğun stres
gibi durumlarda çocuk beslenmesi alanında destek alınması önem taşıyor.
Erken Dönem Beslenme Geleceği Şekillendiriyor
Bugün bilim dünyası beslenme alışkanlıklarının yalnızca açlıkla değil; öğrenme süreçleriyle de şekillendiğini vurguluyor.
Bir çocuğun erken dönemde karşılaştığı tatlar, ilerleyen yaşlardaki:
Besin tercihlerini,
Sebze tüketimini,
Yeme davranışlarını,
Metabolik sağlık risklerini
etkileyebiliyor.
Bu nedenle ek gıda dönemi yalnızca “karın doyurma süreci” değil; aynı zamanda yaşam boyu sürecek beslenme davranışlarının eğitim dönemidir.
— Diyetisyen Talha Tan